Để mục tiêu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân chuyển từ chủ trương thành kết quả thực chất, vấn đề quan trọng không chỉ là mở rộng dịch vụ y tế mà phải tháo gỡ đồng thời những điểm nghẽn về nhân lực, cơ sở vật chất, cơ chế tài chính, chuyển đổi số và phương thức tổ chức thực hiện tại cơ sở. Đây cũng là những vấn đề tỉnh Tây Ninh đang tập trung xử lý sau một năm triển khai Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị.

*Cơ sở vật chất, tài chính và chuyển đổi số cùng “vướng”

Theo Sở Y tế tỉnh Tây Ninh, năng lực y tế cơ sở hiện chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân. Một số trạm y tế, trung tâm y tế khu vực xuống cấp; trang thiết bị chuyên sâu còn thiếu, chưa đồng bộ, trong khi nguồn lực đầu tư công hạn chế. Cơ chế giá dịch vụ y tế chưa tính đúng, tính đủ chi phí thực tế khiến các đơn vị tự chủ khó cân đối tài chính, nhất là tái đầu tư cơ sở vật chất, máy móc và nâng cao đời sống nhân viên y tế.

Đáng chú ý, hệ thống Trạm Y tế được giao 2.250 người nhưng hiện chỉ có 1.821 người, thiếu 429 người; trong đó có 234 bác sĩ, bình quân 2,43 bác sĩ/trạm, thấp hơn mục tiêu 4-5 bác sĩ/trạm vào năm 2027. Theo Giám đốc Sở Y tế Tây Ninh Đỗ Hồng Sơn, các cơ sở y tế công lập tuyến cơ sở và một số chuyên ngành đặc thù còn thiếu nhân lực, nhất là hồi sức cấp cứu, tâm thần, pháp y, lão khoa và giải phẫu bệnh. Chính sách đãi ngộ, tiền lương còn thấp; cơ chế ràng buộc đối với người được đào tạo theo địa chỉ sử dụng chưa đủ mạnh, dẫn đến tình trạng nhân lực chuyển dịch sang khu vực tư nhân.

Việc thu hút nhân lực chất lượng cao bước đầu có kết quả nhưng quy mô còn khiêm tốn. Trong năm 2026, tỉnh mới thu hút 8 trường hợp theo chính sách thu hút nhân lực y tế, đồng thời phối hợp đào tạo bác sĩ theo địa chỉ sử dụng cho 28 học sinh. Công tác dự báo nhu cầu nhân lực, nhất là nhân lực trình độ cao, chuyên sâu chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn; cam kết công tác dài hạn sau đào tạo chưa đủ chặt chẽ, chế tài xử lý vi phạm chưa đủ sức răn đe, trong khi chính sách đãi ngộ chưa đủ cạnh tranh với khu vực tư nhân.

Bên cạnh thiếu nhân lực, điều kiện hoạt động của nhiều cơ sở tuyến dưới còn khó khăn. Một số cơ sở xuống cấp, trang thiết bị chuyên sâu thiếu và chưa đồng bộ; nguồn lực đầu tư công hạn chế. Quy định về tự chủ tài chính vẫn còn điểm nghẽn, nguồn thu dịch vụ chưa bù đắp đủ chi phí thực tế, khiến các đơn vị thiếu nguồn quỹ phát triển sự nghiệp để tái đầu tư cơ sở hạ tầng, máy móc, thiết bị và nâng cao đời sống cán bộ y tế. Nhiều hướng dẫn về định mức kinh tế - kỹ thuật, giá dịch vụ và phụ cấp ưu đãi nghề đặc thù chưa được ban hành đồng bộ, kịp thời.

Trong chuyển đổi số, ngành y tế vẫn chưa giải quyết triệt để bài toán liên thông dữ liệu. Hạ tầng công nghệ thông tin và kết nối giữa các phần mềm quản trị bệnh viện, xét nghiệm, lưu trữ và truyền tải hình ảnh y khoa, tiêm chủng, quản lý bệnh không lây nhiễm và bảo hiểm y tế chưa hoàn toàn đồng bộ theo chuẩn dữ liệu quốc gia. Cán bộ y tế cơ sở vẫn phải nhập một loại thông tin nhiều lần. Nguyên nhân còn do chưa có khung kiến trúc và nền tảng dữ liệu y tế quốc gia dùng chung; các hệ thống phát triển qua nhiều thời kỳ, cấu trúc dữ liệu chưa tương thích hoàn toàn.

Những hạn chế trên tác động trực tiếp đến Chiến dịch 90 ngày đêm khám sức khỏe toàn dân. Lũy kế đến ngày 12/8/2026, toàn tỉnh đã khám 1.210.424 người, tương đương 37,9% dân số; nhóm đối tượng ưu tiên đạt 56,9%. Tỉnh đồng thời cập nhật 80.231 dữ liệu lên Cổng sức khỏe của Bộ Y tế.

Theo ông Đỗ Hồng Sơn, khối lượng người cần khám lớn trong thời gian ngắn tạo áp lực cho đội ngũ y tế khi vừa bảo đảm khám, chữa bệnh thường xuyên, vừa thực hiện chiến dịch. Tây Ninh là tỉnh biên giới, địa bàn rộng, giao thông tại một số vùng sâu, vùng xa, vùng biên còn khó khăn; tốc độ phát triển công nghiệp nhanh làm gia tăng số lao động làm việc theo ca, kíp hoặc đi làm xa, gây khó khăn trong tập hợp người dân khám theo giờ hành chính. Người cao tuổi, người già yếu, người khuyết tật cũng khó tiếp cận các điểm khám tập trung; tổ chức khám tại nhà lại cần thêm nhân lực và kinh phí. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng số người được khám mà còn phải đổi mới phương thức tổ chức, phù hợp đặc điểm dân cư và điều kiện thực tế từng địa bàn.

*Cần cơ chế đủ mạnh để tháo gỡ từ gốc

Từ thực tiễn triển khai, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh Phạm Tấn Hòa cho rằng, để thực hiện hiệu quả các mục tiêu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, cần đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về nguồn lực, hạ tầng, nhân lực và cơ chế chính sách.

Tỉnh đề nghị ưu tiên nguồn vốn ngân sách Trung ương thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia và dự án hỗ trợ phát triển chính thức, hỗ trợ các tỉnh biên giới như Tây Ninh kiên cố hóa Trạm Y tế xã, Trung tâm Y tế khu vực và đầu tư trang thiết bị cấp cứu ngoài bệnh viện; sớm ban hành quy định về phụ cấp ưu đãi nghề đặc thù và chính sách hỗ trợ nhân viên y tế cơ sở.

Về chuyển đổi số, Tây Ninh kiến nghị Bộ Y tế sớm hoàn thiện, ban hành khung chuẩn kết nối dữ liệu y tế quốc gia và nền tảng phần mềm dùng chung; liên thông dữ liệu khám, chữa bệnh, bảo hiểm y tế, tiêm chủng, quản lý bệnh không lây nhiễm và Sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng định danh điện tử. Tỉnh cũng đề nghị cho phép cập nhật kết quả khám tại bệnh viện tuyến trên, bệnh viện ngoài tỉnh vào hồ sơ sức khỏe điện tử tại địa phương, tránh khám trùng lặp và giảm thao tác nhập liệu thủ công.

Cùng với đó, cần có hướng dẫn thống nhất về tổ chức khám sức khỏe, khám sàng lọc lưu động tại cộng đồng; đơn giản hóa biểu mẫu báo cáo, xây dựng giao diện cập nhật dữ liệu thuận tiện trên thiết bị di động cho cán bộ y tế cơ sở. Tây Ninh cũng đề nghị tiếp tục phân bổ chỉ tiêu đào tạo bác sĩ nội trú, bác sĩ chuyên khoa sâu và tăng cường chuyển giao kỹ thuật cao từ các bệnh viện tuyến Trung ương.

Tỉnh đồng thời đề xuất sớm có cơ chế tài chính cho hoạt động khám sàng lọc và chăm sóc sức khỏe chủ động. Bộ Tài chính và Bảo hiểm xã hội Việt Nam được kiến nghị hướng dẫn cụ thể cơ chế đồng chi trả giữa Quỹ Bảo hiểm y tế và ngân sách nhà nước đối với các gói khám sàng lọc, phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm và khám sức khỏe định kỳ cho người dân.

Theo ông Phạm Tấn Hòa, bên cạnh nguồn lực đầu tư của Nhà nước, Tây Ninh cần phát huy nguồn lực xã hội hóa, tạo điều kiện thu hút các tập đoàn y tế, dược phẩm đầu tư cơ sở y tế chất lượng cao, kỹ thuật chuyên sâu. Hiện tỉnh đang xúc tiến một số dự án quy mô lớn như Trường Đại học Y Dược Tâm Anh diện tích 80.000 m², tổng vốn 2.500 tỷ đồng; Nhà máy Vaccine và Sinh phẩm y tế VNVC vốn hơn 2.500 tỷ đồng, công suất 100 triệu liều/năm, cùng các bệnh viện chuyên khoa chất lượng cao. Hệ thống 7 bệnh viện tư nhân và 46 phòng khám đa khoa ngoài công lập cũng được huy động tham gia chiến dịch khám sức khỏe toàn dân, góp phần giảm tải cho y tế công lập.

Từ thực tiễn trên, Tây Ninh xác định củng cố y tế cơ sở, phát triển nhân lực chất lượng cao và lấy liên thông dữ liệu làm khâu đột phá, có tính nền tảng. Cùng với hoàn thiện chính sách ở Trung ương, địa phương cần nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, tăng cường phối hợp giữa ngành y tế, chính quyền cơ sở, công an, doanh nghiệp và các đoàn thể; tổ chức thực hiện theo hướng sát dân, sát địa bàn.

Khi những điểm nghẽn về nhân lực, cơ sở vật chất, tài chính và dữ liệu được tháo gỡ đồng bộ, mục tiêu chuyển từ chăm sóc sức khỏe bị động sang phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe người dân mới có thể trở thành kết quả bền vững./.